Aðalheiður Jónsdóttir

f. 7. mars 1893, d. 3. október 1976

Aðalheiður var húsfreyja, bóndi og ljósmóðir á Barká í Hörgárdal frá 1923 til 1950. Hún var gift Manasesi Guðjónssyni bónda (f. 14. maí 1891, d. 9. janúar 1938). Aðalheiður var góður hagyrðingur og hafði gaman af kveðskap. Eftir að hún hætti búskap fór hún á milli bæja og spann og prjónaði fyrir konur og vann ýmis önnur verk. Hún þótti einnig mjög liðtæk við spilamennsku. Hún var glaðlynd kona og glettin og lagði sig fram við að ganga fram af fólki með ýmsum tiltektum sínum.

Einu sinni fór Aðalheiður ásamt vinkonu sinni Sigríði Ágústsdóttur á Steðja í heimsókn til Hallgríms á Vöglum sem bjó þar einhleypur með fóstursyni sínum í gamla torfbænum á Vöglum talsverðan spöl frá þjóðveginum. Hallgrímur vildi allt fyrir gesti sína gera, sauð handa þeim egg og gaf þeim kaffi en hann gat ekki boðið þeim á snyrtinguna því hún fyrirfannst auðvitað ekki en dró fram koppinn sinn og bauð þeim. Um heimsóknina orti Aðalheiður:

Gott var hjá þér, Grímur minn,
glæný egg að éta
en keraldsvíðan koppinn þinn
kunnum við ekki að meta.

 Ari Friðfinnsson

f. 1938. Smiður frá Baugaseli í Hörgárdal

Stungið í kjörkassa um leið og kosið til Alþingis:
Enginn sálar öðlast frið
efst sem prjálið setur.
Íhalds brjálað auðvaldið
öllu kálað getur.

Arnsteinn Stefánsson

F. 7. desember 1923 frá Stóra-Dunhaga

Oft kemur mínum anda nær
efni í brag.
Litla vísu ég gerði í gær,
hún er gleymd í dag.

Fréttir og/eða fyrirsagnir frétta í blöðum geta stundum verið yrkisefni. Fréttablaðið skýrði frá því að bændur í Ástralíu væru að rækta sauðfjárstofn sem ropaði minna en fé það sem þeir almennt hafa nú. Á þessi nýi stofn að menga loftið minna en sá er þeir nú hafa:

Í Ástralíu ýmislegt er skrýtið
eftir því sem blaðið segir hér.
Að rækta kindur þær er ropa lítið
reynt var ei í búskapnum hjá mér.

Svo varð til limra um sama efni:
Við ropum of mikið því miður,
mér finnst það afleitur siður,
ef losa þarf vindinn,
lítil er syndin
að lauma honum þá bara niður.

Fyrirsögn í Vikudegi: Aðeins má ríða austanmegin í Eyjafjarðarsveit. Í fréttinni var rætt um gerð reiðvega í sveitinni.

Margur er víst ekki feginn,
ég það skil og veit,
ef aðeins má ríða austanmegin
í Eyjafjarðarsveit.

Jafnréttismálin eru víða rædd. Á sjálfu Alþingi var viðruð sú skoðun að réttast væri að leggja niður þann sið að klæða ungbörn sitt með hvorum lit, þ.e. drengi í blá föt en stúlkur í bleik, eins og alsiða er.
Ennþá stunda þingmenn þrátt
þarfamálin ræða,
nú má hvorki í bleikt né blátt
barnaskinnin klæða.

Eftir að hafa hlustað á ræðu stjórnmálamanns:
Málunum kann hann sniðugt snúa,
því snúningur er hans fag.
Hann sýndist nærri því sjálfur trúa
því er sagði hann okkur í dag.

Í fréttapistli úr Skagafirði fyrir nokkrum árum var sagt frá því að barnsfæðingar væru orðnar svo fátíðar þar um slóðir að til vandræða horfði:
Argur karl þótt orðinn væri skar
iðulega kátur lék við frúna,
en nú er þetta af sem áður var.
Aumt er að vera Skagfirðingur núna!

Mörg eru afabörnin mín orðin:
Ellin þó að að mér stafi
ennþá kætist hugur minn,
ég frétti að ég væri orðinn afi
og ekki víst í fyrsta sinn.

Eitthvert hlé hefur orðið á framleiðslunni þegar þessi varð til.
Nú er eymdin yfir mér,
einhver bót þótt verða kunni,
gengisfelling orðin er
á afabarnaframleiðslunni.

Nokkrar vísur tengdar sveitinni minni, Hörgárdalnum:
Þegar ekki þokan grá
þrengir fjallasalinn
alltaf fagurt er að sjá
inn í Hörgárdalinn.

Gróður klæðir grænan reit,
gleðjast sprund og halur,
undurfríða sé ég sveit,
svona er Hörgárdalur.

Loga slær á laut og hól,
ljómar fjallasalur,
vina minna vernd og skjól
vertu Hörgárdalur.

Nú er bjart til sólarsalsins,
sindra fjöll í árdagsskini,
hlýleg ásýnd Hörgárdalsins
heilsar mér sem gömlum vini.

Ég var að slá þegar þessar vísur urðu til:
Glampar sól á hæð og höll,
hlý og fögur sýnum
hýreyg brosir hlíðin öll,
huga lyftir mínum.

Um mig straumur indæll fer,
öllum hrindir leiða,
þegar faðminn móti mér
máttug fjöllin breiða.

Vorvísur:
Vorsins blíða við mér hló,
víkur hríðarmakkinn,
grónum hlíðum, grund og mó
grænan sníður stakkinn.

Vaknar sól og við mér hlær,
vorsins klukkur tifa,
fannir bráðna, grasið grær,
gaman er að lifa.

Sé ég vart er dagur dvín,
draumur í hjarta falinn,
vorkvöld bjart um veröld skín,
vefur skarti dalinn.

Sindra fjöll í árdagseldi,
á sig foldin breiðir skart,
lúta fyrir vorsins veldi
vetrarhríð og myrkrið svart.

Kveður lóa klökk í mó,
kann ei snjóum gleyma,
hefur nóg í nefið þó,
því nú fer að gróa heima.

Önnur vísa um lóuna:
Suður á túni syngur lóa,
um sína eign þar heldur vörð.
Sólin gyllir grund og móa,
glitrar dögg á votri jörð.

Að sumri:
Tíbrá merlar tún og engin,
tindar skarta fögrum línum,
norðanáttin niður gengin,
nú er bjart í dalnum mínum.

Daggarperlum grætur grund,
glitra á stráum lætur,
mér er ljúfust morgunstund
milli dags og nætur.

Hress í anda helst ég kýs
að heilsa degi nýjum,
hátt í austri eygló rís
yfir gullnum skýjum.

Haust:
Blómaangan enginn hér
yfir ganga lætur,
hrím á vanga haustið ber
hljóðar langar nætur.

Haustið kallar, hér má sjá
hörsl um allar brúnir,
háa fjallahnjúka á
hvítar falla rúnir.

Það er kveld og komið haust,
kvöl það veldur stráum,
loga eldar endalaust
uppi á feldi bláum
(stjörnubjart og norðurljós á himni)

Vetrarvísur:
Undir gráum gaddi smá
gisna strá og fúna,
sólin háum himni frá
hlýjar fáum núna.

Finn ég lítið foldarskart
fönn af hrýtur steinum,
frostið bítur hauður hart,
harkan slítur einum.

Þetta napra hríðarhregg
hamlar morgungöngum,
ef ég hefði ekki skegg
yrði kalt á vöngum.

Og svo ein um þorrann!
Ennþá tíðin ergir sig
eins og mislynd kona,
þorri karlinn þreytir mig
þegar hann lætur svona.

Að engu hef ég hæðst jafnmikið og mér sjálfum. Hér er lítið sýnishorn:
Ekki fríkkar fés á mér
þótt frakkur úr mér breiði
og hárið sem nær ekkert er
yfir skallann greiði.

Minn er varla hagur hár
hvar sem á er litið,
orðinn bæði gamall, grár,
og gengið frá mér vitið.

Nú er orðið margt til meins,
má svo þessu lýsa:
Ég er bara orðinn eins
og illa kveðin vísa.

Nú er víst miklu meira en nóg komið. En hvernig væri að hæla sér svo aðeins í lokin?
Þó að ég sé gamalt grey,
gagnslítill til verka
og burðasmár, þá bregst mér ei
brageyrað mitt sterka.

Hártíska ungu mannanna:
Hárið víða sítt má sjá,
er sveinum veitir yndi.
Mig það stundum minnir á
merartagl í vindi.

En tíðum reynist eitthvað að,
enda mjög að vonum.
Mörgum erfitt þykir það
að þekkja mann frá konum.

Ráð við því þó oftast á,
ef ég bara þori.
Það er: að grípa undir þá
eins og lömb á vori.

Hvað er ánægjulegast á lífsleiðinni?
Að eiga fljóð, sem eru góð,
engum bjóða þvaður,
lítinn sjóða saman óð
syngja ljóðin glaður.

Atvinnumál á Húsavík voru í fréttum í október 2011:
Aumt er á Húsavík ástandið,
í atvinnumálunum lítið gengur,
Alcoa er hætt við álverið
og ekkert tittlingasafn þar lengur.

Árni Júlíus Haraldsson

Fæddur í Ytri-Skjaldarvík 5. október 1915, dáinn 25. nóvember 2002. Árni var sonur hjónanna Katrínar Jóhannsdóttur og Haraldar Pálssonar, búandi hjóna á Dagverðareyri, Ytri-Skjaldarvík og Efri-Rauðalæk. Árni ólst upp hjá foreldrum sínum til 12 ára aldurs, en missti móður sína árið 1927. Eftir það dvaldi hann hjá systur sinni, Elísabetu á Öxnhóli, og var svo í vinnumennsku á nokkrum stöðum. Hann kvæntist Aðalheiði Ólafsdóttur (f. 3. mars 1910, d. 29. okt. 1963) frá Dagverðartungu árið 1938 og eignuðust þau 5 börn. Þau voru við búskap í 25 ár, í Lönguhlíð, Ási og Hallfríðarstöðum þar til Aðalheiður lést 1963, en Árni bjó síðan ekkjumaður í 5 ár. Flutti hann þá til Akureyrar og gerðist starfsmaður KEA.

Ort um ellina:
Eg þó hnellinn ennþá sé,
oft samt hrelling kenni,
því elli fellir alla á kné,
enginn skellir henni.

Hvað finnst manninum skemmtilegast?
Að sitja hjá ástmey í svölum lund,
að sofna og láta sig dreyma,
að fleygjast á spretthörðum fáki um stund,
að ferðast, en vera þó heima.

Árni gekk á eftir manni á götu:
Hans er dágott heilabú
held ég dæmin sanni,
en það má leiða keflda kú
um klofið á þessum manni.

Staka:

Rjóð í kinnum, göfug, góð,
góðan kynnti og dýran óð,
óðinn fagra, ljúfust ljóð,
ljóðin, sem að geymast þjóð.

Bragi Sveinsson

frá Flögu.

ÓÞekkt tilefni:
Dagur bjartur gekk um garð,
glataði skarti sínu.
Nóttin svarta nöpur varð,
næddi að hjarta mínu.

Eiður Jónsson

frá Sörlatungu

Ort er Ásta-Brandur brenndi ofan af sér tukthúsið á Akureyri:
Alltaf gerist eitthvað ljótt
Akureyri er hroða-staður.
Brandur tukthús brenndi í nótt
Brandur það er voðamaður

Óvíst um tilefni:
Eitt er nú víst og það er nú það
að þegar hann Jói er hjá konum.
Þær reyna sem fljótast að stökkva af stað
og stelast í burtu frá honum.

Því annan eins labbakút þær hafa ei þekkt
svo þollausan, auman og smáan.
Með andlitið helblátt og afkáralegt
þeim aldeilis blöskrar að sjá'ann.

Sagt að ort hafi verið til rjómabússtýru í Þingeyjarsýslu sem síðar varð kona Jónasar frá Hriflu:
Féllu tár um föla kinn
flaut í bárum hugur minn.
Fregnin sár um fardag þinn
flaug sem ljár í hjartað inn.

Ort við systur Jóns í Hvammi (hver sem það var nú):
Komdu vestur, vina mín
varla brestur sveina.
Farðu í bestu fötin þín
og fáðu hest hjá Steina.

Ort í orðastað manns er klæddi sig úr nærfötunum til þess að geta farið í þau þurr að lokinni vinnu á Oddeyrartanga, en hellirigning var og ekkert skýli:
Svo var hitinn segi ég þér
og svo var blautt á götunum
að einn þeirra var alveg ber
innan undir fötunum.

Emil Petersen

(Hans Peter) Emil Petersen var fæddur á Akureyri árið 1866. Foreldrar hans voru Hans Peter Emil Petersen beykir á Akureyri og barnsmóðir hans Guðrún Jónsdóttir saumakona á Akureyri. Emil var bóndi í Bakkaseli og á Gili í Öxnadal, síðar á Gili í Glerárþorpi á Akureyri. Hann dó árið 1936.

Emil var faðir Tryggva sem skrifaði bókina um Fátækt fólk.

Stökur
Mjög er ævi kyljan köld,
kvíða sár og nöpur.
Ljósið mitt er lítið í kvöld
lundin sár og döpur.

Safnað hef ég aldrei auð
unnið þreyttum mundum.
Drottinn hefur daglegt brauð
dregið við mig stundum.

Sólin valla sefur blund.
Svanir snjallir kvaka.
Hlustar fjall og fífusund.
Fuglar allir vaka.

Sumum mundi sýnast ljótt
sem ei undur væri.
Hlýju sprundi hjá í nótt
hér ef blunda færi.

Þó að víða vinda hljóð
vilji lýði þreyta.
Oft er blíðan undur góð
inn um hlíðar sveita.

Veislu halda vil eg hér,
verma kaldan bæinn.
Því skal tjalda til sem er
á töðugjaldadaginn.

Kveðið um skáldalaun
Auraleysi þreytir þraut,
það er gömul saga.
Ég hef aldrei ort fyrir graut
alla mina daga.

Friðbjörn Björnsson

var fæddur 26. september 1873 að Saurbæ í Hörgárdal d. 3. mars 1945. Foreldrar hans voru Björn Jónsson af Hillnaætt og Ingibjörg Guðmundsdóttir. Faðir hennar var húnvetnskrar ættar en móðirin hörgdælsk. Fullsannað þykir að móðirin hafi verið dóttir Jóns skálds Þorlákssonar á Bægisá.

Friðbjörn kvæntist árið 1896, Stefaníu Jónsdóttur Þorfinnssonar úr Myrkárdal og var móðuramma hennar hin umrædda Myrkár-Helga. Þau Friðbjörn og Stefanía bjuggu fyrst að Barká við fátækt en tókst að brjótast til betri kjara og komust brátt yfir vildisjörðina Staðartungu í Hörgárdal, þar sem þau ríktu með höfðingsbrag allt til dauðadags. Friðbirni og Stefaníu búnaðist vel enda hjúasæl. Gestrisni þeirra var einstæð og sóttu menn til þeirra margra erinda, ekki síst til að hlýða á bragsnillinginn kunna. Urðu vísnavinir þar sjaldnast fyrir vonbrigðum; því væri vín á glasi mátti segja að bóndi mælti flest í stökum.

Á sjúkrahúsi:
Hér hef ég lengi legið,
langar og dimmar nætur.
Ennþá ekki þegið
afl til að rísa á fætur.

Þrautirnar oft mig þvinga,
þrotin er heilsa og kraftur.
Haltrandi kom ég hingað,
hálfdauður fer ég aftur.

Hollráð:
Gakktu státinn lífsins leið,
lítt mun grátur bæta.
Láttu kátur hverri neyð
kuldahlátur mæta.

Þrír hraktir menn og einn klepróttur hundur gengu í átt að Þinghúsinu í Kræklingahlíð. Friðbjörn átti þar leið framhjá ásamt Guðmundi á Þúfnavöllum. Guðmundur spurði hverjir mundu vera þar á ferð og svaraði Friðbjörn af bragði:
Þetta er Hlíðar-hreppsnefndin,
hún er að skríða í Kuðunginn.
Ekki er fríður flokkurinn.
Mér finnst hann prýða, hundurinn.

Ort um hélaðan glugga:
Litlu hrósi safnar sér
svakafenginn vetur,
þó að rós á gluggagler
grafi enginn betur.

Bóndi einn fékk orðu:
Karli til um krossin fannst,
hjá kónginum var hann fenginn.
En fyrir hvað sú vegsemd vannst
það vissi nú bara enginn.

Friðbjörn átti leið framhjá Miðhálsstöðum í Öxnadal og sá hvar Guðrún húsfreyja var við slatt í hrísmóa og beit illa hjá henni, en Lárus bóndi hennar lá þar hjá og dengdi ljá sinn. Skammt þar hjá var hundaþúfa. Hann kvað:
Ljótt er engið Lárusar,
lítið bítur spíkin,
hann er að dengja þessi þar,
þarna skítur tíkin.

Um apótekara, sem ekki vildi láta Friðbjörn hafa spíra:
Krepptar að mér krumlur skók,
kauðinn, einskis nýtur:
Húfa, skyrta , buxur, brók,
beinagrind og skítur.

Friðbjörn sá tvo misháa og misþrekna menn standa álengdar:
Það er skrýtin sjón að sjá
saman standa Björn og Fúsa.
Þetta minnir okkur á
útvarpsstöng og mjólkurbrúsa.

Friðbirni þótti við mann:
Eigðu lítið illt við mig,
annars þrýtur friður,
og ég hlýt að yrkja þig
í helvíti niður.

Kveðja til manns, sem orti á Friðbjörn:
Hjá þér finnst ei list í ljóði,
leikni fáir tala um.
Líka vinnst þér lítið, góði,
að loka á mér kjaftinum.

Víða um landið vísur mínar
vængjatökin reyna létt.
Hvað er að segja þá um þínar?
Til þeirra hefur enginn frétt.

Friðbjörn var á ferðalagi og mætti manni, sem rausaði mjög:
Mikið þvældi þornagrér,
þvaðri ældi fram úr sér.
Kjaftinn skældi, kjálkaber,
klárinn fældi undir mér.

Út af kosningum orti Friðbjörn þessa vísu:
Vina minna vitfirring
varla spáir góðu,
að kjósa og senda á Sambandsþing
sjálfsálit í skjóðu.

Og enn:
Illa kaustu, Manni minn,
mér þótti það skitið,
hvernig blessuð brjóstgæðin
bældu niður vitið.

Um ungling, Jóhann Sveinsson frá Flögu, sem var að reyna að kveðast á við Friðbjörn, kvað Friðbjörn:
Orða grófur, mér til meins,
mynda prófar bögu,
litli Jói, sonur Sveins,
sem að bjó í Flögu.

(Ólína Jónasdóttir á Sauðárkróki sendi Friðbirni eftirfarandi vísu:
Áður röddin æfð var snjöll
upp við hæðadrögin.
Nú eru gleymd og glötuð öll
gömlu kvæðalögin.)

Friðbjörn svaraði:
Meðan falleg ferskeytla
fjörgar æðaslögin
gleymast varla greiðlega
gömlu kvæðalögin.

Friðbjörn orti um Pétur Jónsson flutningabílstjóra frá Hallgilsstöðum:
Péturs er á hálsi haus
heldur illa skaptur.
Hann er næstum heilalaus
og helmingurinn kjaftur.

Önnur útgáfa af vísunni er svona:

Péturs er á hálsi haus
heldur illa skaptur.
Hann er næstum heilalaus
og hálft andlitið kjaftur.

Um Eggert Davíðsson frá Möðruvöllum samstarfsmann Péturs orti Friðbjörn:
Eggerts haus er ekki svona.
Innantómur satt er það.
Auragirnd, sú aldna kona,
er fyrir löngu sest þar að.

Mannlýsing:
Í viðskiptunum var hann fær,
vildi hjálpa snauðum.
Gekk þó af þeim oftast nær
efnalega dauðum.

Gjarnan vildi guði í vil
gefa smælingjunum.
Fékk bara aldrei tíma til
að taka af peningunum.

Þegar hann sagði sjálfur frá
sínum kostagrúa,
æði margur átti þá
örðugt með að trúa.

Og önnur mannlýsing:
Greind og sóma gersneyddur,
gerður úr tómu hrati,
grérinn skjóma grályndur,
Grímur hómópati.

(Einhver svaraði fyrir Grím:
Grímur marga bresti ber
og byrði synda þungu.
Barn hann þó í brekum er
hjá Bjössa í Staðartungu.)

Úr vísnasennu:
Hringanjótur víttu vart
vort þó harðni gaman.
Vertu fljótur, hnýttu hart
hendingarnar saman.

Hrós þitt rómast þú ef þá
þarft ei tóm að laga
strengja-hljóminn fluttan frá
fingurgómum Braga.

Hérna drjúgum, hringabör,
hættir þú að grobba
fyrst að lúinn karl í kör
kom þér nú í bobba.

Engin þvingun það er mér,
þegar kynngi staupahver.
Hagkveðlingaháttinn ber
hér að syngja fyrstan þér.

Háttum slyngur breyttu brags,
bragsnillingur kunni.
Átt að syngja aðra strax
undir hringhendunni.

Kolbeinsháttinn hérna sátt
heyrir þjóð, sem gefur hljóð.
Syng ég brátt með sinni kátt
sævarglóð á móti bjóð.

Saman flétta bragi ber
Braga nettum höndum.
Gaman þetta ekki er
undir sléttuböndum.

Eitt sinn hittust þeir Friðbjörn Björnsson í Staðartungu og Jóhannes Sigurðsson frá Engimýri. Friðbjörn ávarpaði Jóhannes:
Komdu hérna karlfauskur
kvæða vanur þófi.
Hann er orðinn haustlegur
hausinn á þér, Jói.

(Jóhannes svaraði:
Þeir sem eiga börn og bú
bognir af þreytu ganga.
Ég er orðinn eins og þú
ímugrár á vanga.)

Á spítalanum:
(eintal)
Langar mig að líða fljótt
langt á meðan aðrir sofa.
Allt er dapurt, dimmt og hljótt,
daufleg ertu, þögla nótt.

Hér er mínum hug órótt,
hörðum bundinn þrautadofa.
Langar mig að líða fljótt
langt á meðan aðrir sofa.

Gaman væri að fara á flug,
fljúga út í þögla geiminn,
vísa öllu illu á bug,
eiga til þess kraft og dug.

Alltaf hef ég á því hug,
aldrei verð ég nógu gleyminn.
Gaman væri að fara á flug,
fljúga út í þögla geiminn.

En til hvers er að óska sér
allra bestu lífsins gæða?
Langir dagar leiðast mér,
lífið fremur dauflegt er.

Út um þúfur alltaf fer
öll mín vonaljós að glæða.
Til hvers er að óska sér
allra bestu lífsins gæða.

Þó hef ég í öll mín ár
átt og geymt í fórum mínum
ótal vonir, ótal þrár;
þótt æði mörg sé löngu nár.

Oft var þeirra himinn hár,
hlógu þær við fóstra sínum:
Vonirnar sem öll mín ár
átti ég í fórum mínum.

Veslings björtu vonirnar
vaka bak við drauma mina,
að ég líkt og áður var
aftur stigi í fæturna.

Þráfalt gegnum þrautirnar
þær hafa sent mér geisla sína.
Veslings björtu vonirnar
sem vaka bak við drauma mina.

Inn í dulin draumalönd
dregst ég þegar svefninn kemur.
Þar mig engin binda bönd,
ég berst svo létt að furðuströnd.

Þá er eins og hulin hönd
hugann leiði, öðru fremur.
Inn í dulin draumalönd
dregst ég þegar svefninn kemur.

Vorvísur:
Eygló bræðir ís og mjöll
engjasvæðið lága,
dalir, hæðir, hálsar, fjöll
hjúp afklæðast snjáa.

Eins og kallað undan snjá
ásinn, hjallinn, bærinn,
þegar mjallar andar á
ylhýr fjallablærinn.

Sporaléttu lækjunum
líkar þetta veður,
af sér fletta ísþökum,
afli þéttu meður.

Óstöðvandi áin þá
út til stranda flytur,
kát, syngjandi, köld og grá
klaka-banda slitur.

Upp um hlíðar, út við sjá
ómar líða af kæti.
Blómin víða vekja þá
vorsins blíðulæti.

Fjörið þróast fer á ný,
fjalla gróa bringur.
Út um móa bí, bí, bí,
blessuð lóan syngur.

Hugann seiðir söngurinn
svo oss leiðist varla.
Ennþá breiðist ómurinn
inn til heiða og fjalla.

Hún fer nú um fjöllin frí,
faðmur hlúir breiður,
sinuþúfu sunnan í
sér að búa hreiður.

Spóans hvellu heyrast hljóð,
Háafellið lifir.
Sólin hellir geisla-glóð
græna velli yfir.

Brosum sunnu blíðlega
blómin kunna að taka.
Þúsund munnum þýðlega
þrestir í runni kvaka.

Álft sem þráir frelsi og frið
fjöllin á mun snúa.
Heiðabláu vötnin við
vill hún fá að búa.

Vetrar unna eftir þröng
enginn kunnað getur
vorblíðunni syngja söng
sólskríkjunni betur.

Stóðið glaða afrétt á
eigin traðir brokkar.
Sólbakaðir sýnast gljá
sílspikaðir skrokkar.

Lömb um grundir leika sér,
léttfætt skunda saman.
Þeirra lund það yndi er
eða stundargaman.

Fjallasali fagra um
fjölga smala-sporin.
Svona í dalasveitunum
sífellt tala vorin.

Gamlan nágranna, sem Friðbjörn átti í illdeilum við, kvaddi hann með þessum orðum:
Þegar þú kveður þessa sveit
þakinn lastamori.
Skilurðu eftir skítlegheit
skrifuð í hverju spori.

Haldið var búnaðarnámskeið í Eyjafirði og sóttu það bændur úr mörgum sveitum. Árni G. Eylands var aðalkennarinn. Einu sinni að loknum fyrirlestri, sem Árni hélt, spurðist bóndi einn, Stefán að nafni (almennt kallaður Stebbi Nikk), fyrir um það, hvort ekki mætti notast við hrúta handa geitum. Hann áleit að þessir búfjárstofnar væru skyldir mjög, en hinsvegar mikill kostnaðarauki að ala hafur, þótt menn vildu hafa fáeinar geitur í búi sínu. Friðbjörn var nærstaddur og kvað:

Hugsar Stebbi oft hlálega,
hlutdrægur til muna.
Hann vill láta hrútana
hafa ánægjuna.

Um Jóhann í Flögu:
Þitt ég hljóma heyri raus,
hálf-ófrómi drulluhnaus,
auman tóman hefur haus,
hjarta-, sóma- og ærulaus.
(fyrsta orð 3. hendingar er óljóst í handriti)

Um Sigmund í KEA:
Orðið flýtur okkur hjá,
einkis nýtur skolli,
hárið lítið hefirðu á
heimskum skítakolli.

Um Sigurgeir í Ásgerðarstaðaseli:
Lygi, svik og síngirni
sagt er að prýði Geira,
hordráp, þrjóska, þrællyndi,
þjófnaður og fleira.

Friðrik Gylfi Traustason

f. 1949, bóndi á Gásum

Landhelgisgæslan skaut á á kýrhræ í Ólafsfirði, sem talið var tundurdufl. Halinn mun hafa lent á Jóni á Syðri-Á sem var á gangi úti á túni:
Varðskipið þá varð að tjóni
að vel áliðnum slætti
því halinn um hálsinn á Jóni
herti að andardrætti.

Flutt í fertugsafmæli Gunnlaugar og Ríkharðs í Glæsibæ:
Létt um siglið lífsins svið
og leggið allt að veði
og áttræðis- nú afmælið
ykkur veiti gleði.

Frímann Pálmason

Frímann fæddist í Baldurshaga í Glæsibæjarhreppi 16. febrúar 1904. Hann var bóndi í Garðshorni frá 1927 til 1972 og síðan á Akureyri til dánardags 9. febrúar 1980.

Frímann sendi ljóðabréf til Kristjáns Stenstrup mágs síns þegar sá síðarnefndi ætlaði að taka við búinu í Garðshorni 1925 og Frímann vildi gerast vinnumaður hjá honum:

(ort við tunglsljós 3. mars 1925)

Ljóðabréf eitt lítið hér ég læt nú flakka
og óska að það þig hitta megi
á hríðarlausum sólskinsdegi.

Þess ég óska, þess ég bið og það ég vona
að bréfið hitti þig og þína
við þægilega líðan fína.

Ef vinnumaður vilt þú að ég verði hjá þér
allt hið næsta árið langa
þá afarkosti set ég stranga.

Ég upp það set nú alveg fyrir utan kaupið
að ég þurfi ekki að prjóna,
að öðru leyti vil ég þjóna.

Svo ég ekki í baki bogni bið ég yður
að ég þurfi ekki að moka
og ekki troða heyi í poka.

Ég upp það set en ekki fyrir utan kaupið
að ég megi á orgel læra,
af því hef ég skemmtun kæra.

Eina rollu á ég sem er orðin gömul,
geld er og með galla á fæti,
greyið er mitt eftirlæti.

Svo hún verði setjandi í salt að hausti,
ég óska að megi greyið ganga
til gangna hvar sem hana langar.

Í kvennatúr ég kannski þarf í hverri viku.
Má ég ekki á skíði skjótast
og skreppa á bæi rétt sem fljótast?

Taktu ekki hart á því þó heldur seinki
ferð minni af fljóða fundi,
þú fyrirgefur þó ég dundi.

Að endingu ég um það bið, því ei skal flíka
að ég hafi frá þér frið
í fjóra daga að gifta mig.

Ef finnst þér þetta feykilega fúlir kostir
og öfugt gangi allt til baka,
eg þá reyni til að slaka.

Hallgrímur G. Hallgrímsson

Vöglum f. 17. september 1894  d. 5. maí 1982

Alltaf kemur verra og verra,
við skulum láta inn merarnar.
Þær stertinn á sér sperra og sperra
og sparka í sundur mýrarnar.

Ingimar Friðfinnsson

fæddist 3. júlí 1926 að Flögu í Hörgárdal. Hann fluttist ungur með foreldrum sínum og fjölskyldu að Baugaseli í Barkárdal og ólst þar upp. Kona hans er Guðný Skaftadóttir frá Gerði í Hörgárdal. Þau stofnuðu heimili á Akureyri. Ingimar lærði húsgagnasmíði á Valbjörk og vann við smíðar lengi síðan. Hann var kennari við Iðnskólann á Akureyri í nokkra vetur og var umsjónarmaður við Háskólann á Akureyri til starfsloka árið 1996.

Á göngu um aðalgötu stórborgar:
Eigi bætir þysinn þar,
þrýtur kæti og friður.
Nú á stræti stórborgar
stíg ég fæti niður.

Mjög að þrengir mistrið oft,
- mollan lengi nærist.
Allt er mengað andrúmsloft
enginn strengur bærist.

Hróp og org af ýmsri gerð
ymja um borgarstræti.
Vítt um torg í fjöldans ferð
fylgja sorg og kæti.

Lýðsins rót mig villir vart,
verð því móti að halda.
Undir fótum hrjúft og hart
hlymur grjótið kalda.

Mengun grá um suðrið sest,
- sjónrönd frá er vikin.
Úr norðri dái og met ég mest
miklu, háu blikin.

-------------------

Merkra halla máttug gerð
myndir snjallar geyma;
daga alla samt þú sérð
sólarfjallið heima.

Ein þar ljóðar lind í hlíð
ljúfu hljóði sínu;
hennar óður alla tíð
er í blóði þínu.

Höfundur fletti dagblöðunum og þótti nóg um auglýsingaskrum og sýndarmennsku:
Fjölmiðlar í sarpinn sinn
safna þar til springur blaðra.
Þótt kiknað hafi Mogginn minn,
meira aðrir slúðra og þvaðra.

Smátt í blaði - Frétta finn,
- fletti því af gömlum vana,
en ekki bregst hann Mogginn minn,
- með honum drep ég geitungana.

Þegar snillingarnir í vísnahorni Moggans höfðu skalla manna að yrkisefni:
Mínum skalla skýla kann,
þótt skriki í halla fætur.
Eg er bralla ögn við þann
allt sem falla lætur.

Þegar keypt var ný íbúð og hin, sem fyrir var, seldist ekki:
Engum kvíði áföllum,
er því sæll og glaður.
Telur ei neitt í tíköllum
tveggja húsa maður.

Þegar Hannes Hólmsteinn lenti, viljandi eða óviljandi, í fjölmenni (mótmælendum) sem hafði uppi hark og háreisti á Austurvelli:
Heyrðust sköll frá hásum kór.
Hreint með öllu ókvíðinn,
yfir völlinn einn hann fór
innan um tröllalýðinn.

Að lokinni kirkjugöngu:
Einn ég sat á sjötta bekk,
sönn var boðuð trúin.
Til sakramentis síðan gekk,
- svo var messan búin.

Á ferð um Færeyjar. Er komið var í náttstað ákvað hópur ferðafólksins að fara á ball:
Gjálífis þau ganga stig
gleðinnar að teiti.
Náttúran er söm við sig
og syndin á næsta leiti.

Maður nokkur kom í Baugasel og hafði farteski sínu hluti sem þurftu endurbóta við. Var hann með tvo til reiðar og fór mikinn. Greiðlega gekk að leysa vanda gestsins og snéri hann hinn glaðasti til síns heima. Ekki löngu síðar barst út, eftir manni þessum, fremur nöturleg lýsing á Barkárdalnum:

Fánýtt þjark ei mannsins met;
miður varkár talinn,
ferða í slarki leka lét
last um Barkárdalinn.

Efldum hestum skellti á skeið
skemmtun mesta ei smáði.
Í geði hresstur greitt svo reið;
greiða bestan þáði.

Síðan blendinn gestur gaf
gust frá lendaranni.
Fjöllin kenndu óþef af
undirlendismanni.

Össur Skarphéðinsson og Gísli Marteinn mættust í Kastljósi og snérist umræðan brátt aum Baug og Bónus. Össur sótti en Gísli varðist af hörku og taldi Jóhannes í Bónus oft ranglega dæmdan:
Ugglaust margur á hann laug
í auraþrasi og vési.
En aldrei get ég geislabaug
greint yfir Jóhannesi.

Hópferð um Þýskaland: Breytt var frá áætlun, rútan yfirgefin og farið gangandi eftir löngum og fallegum skógarstíg:
Við mér fögur brostu blóm,
birtist enginn vandi,
er ég gekk á inniskóm
eftir Þýskalandi.

Á Hveravöllum varð höfundi gengið þar til sem ungt par var í innilegum faðmlögum:
Holdsins köllun hlýða menn,
- hlakkar í tröllum frera. -
Sína Höllu elska enn
inni á völlum - Hvera.

Á kjördag 25. apríl 2009:
Enn í morgun austankorgur ók í skýjum.
Ekkert spyrst til vorsins vinda,
veltist þoka um fjallatinda.

Eins ég segi, ei var degi illa varið.
Um Kjarna gekk í kalsahrynu
og kaus á móti íhaldinu.

Haustdægur: Þegar þrestirnir hreinsuðu berin af reynitrénu:
Á garðsins trjám er gulnað skraut,
genginn blámi af lindum.
Hjúpar þámi himinskaut,
haustsins grámi á tindum.

Þrestir hér um víðan völl
vappa, mér til sóma.
Reyniberin eta öll
eins og smér og rjóma.

Ákaft tístir ungfuglinn,
allur á blístri hjakkar.
Berjum þrýsta í belginn sinn
brúnir ístrupjakkar.

Svo með snilli, dáð og dug,
draums á gylliskýi;
héðan villi hefja flug
frá haustsins fylliríi.

Starfsmannabúðir á Kárahnjúkum voru í fyrstu af vanefnum gerðar, og í norðanhríð skóf inn undir þökin. Af því kom síðan "innanhúslekinn" eins og hjá Bjarti í Sumarhúsum. Síðan gerðist það að leka tók niður í ræðustól Alþingis.
Í vosi ára þreytist þak,
- þingmenn hárin strjúka.
Straumur tára úr lofti lak
líkt og við Kárahnjúka.

Á afmælisdegi höfundar 3. júlí 2007:
Ég hef sopið svalt og heitt,
svona árin liðið.
Sigrað þrepið ennþá eitt
upp í Gullna hliðið.

Horft til Kerlingar, sem er hæst fjalla við Eyjafjörð:
Ugglaust hressa myndi mig,
margt og ganga í haginn,
ef ég færi uppá þig
einhvern sunnudaginn.

Vorferð Karls II. 2010 var farin til Siglufjarðar og fór ferðafólkið í kaffi á Hannes Boy. Til meðlætis var m.a. brúnkökustykki með súkkulaðikremi á, vel útilátið og girnilegt, og segir hér af viðureigninni við köku þessa.
Hún beið mín á diski er brölti ég inn,
svo bústin að mér þótti undur,
og hástemmdur fagnaði hugur minn.
Er ég hjólaði í hana fjórtánda sinn,
þá hafði ég helvítið sundur.

Jóhannes Örn Jónsson

(Örn frá Steðja) fæddur í Árnesi í Tungusveit í Skagafirði 1. október 1892, dáinn 15. október 1960. Foreldrar hans voru Jón Jóhannesson og Ólína Ólafsdóttir. Jóhannes var kvæntur Sigríði Ágústsdóttur (f. 18. júní 1908, d. 30. sept. 1988) frá Kjós í Trékyllisvík, systur Símonar Jóhannesar Ágústssonar prófessors. Þau Jóhannes og Sigríður bjuggu í Fagranesi í Öxnadal 1930-1934 en fluttust þá að Neðstalandi í Öxnadal og bjuggu þar í eitt ár til 1935 og fluttust að Steðja á Þelamörk og bjuggu þar til ársins 1960. Þaðan fluttust þau til Akureyrar.
Jóhannes var mikill grúskari og þjóðsagnasafnari. Hann gaf út bækurnar, Sagnablöð og Sagnablöð hin nýju. Hann var einnig góður hagyrðingur.
Þau Jóhannes og Sigríður áttu fjögur börn, m. a. Ævar Jón Forna, sem var uppfinningamaður og hefur starfað fram undir þetta á Orkustofnun/Íslenskum orkurannsóknum og er þekktur fyrir lúpínuseyðið sem hann hefur barist fyrir að fá viðurkennt sem krabbameinslyf.

Áritað á bók um myndlist Sigurðar Guðmundssonar málara, sem Jóhannes gaf Frímanni í Garðshorni í fimmtugsafmælisgjöf:
Heiður, þökk og heill þér ber.
Hálfrar aldar kveðja.
Geymi listagarpsins kver
geislabrot frá Steðja.

Um Ref bónda (Braga Jónsson frá Hoftúnum):
Mikilvirkur, málheppinn
myndir skýrar tekur.
Sálarstyrkur sundkappinn
sífellt yrkir Refur minn.

Katla í Holti:
Finnst í heimi fornaldar
fáheyrt smánarundur,
þegar Katla beinin bar
brotin öll í sundur.

Húsfreyjan, sem Holti á
hirti staðinn þarna,
dreymin var með dökka brá
dulræn kvennastjarna.

Reyndi granna róg og slægð,
rýran bar því hróður,
vegna galdra orðróms ægð,
enda finnsk að móður.

Auri margskyns ausin var
ekkjan bús við stigi.
Eftir reifun ritsmíðar
reiknast má það lygi.

Gyrtir sára glæstum kólf
glæpi lítt að spara.
Sóttu að henni svolar tólf,
seiðnorn með til vara.

Ræddi Katla sinn við son:
Sækir að mér leiði.
Okkar friðar engin von.
Illt er nú á seyði.

Trauðla dugar töfrabragð
til að gleðja sýnir,
því að grimmlegt galdraflagð
gegnum jörðu rýnir.

Látum hníga lífstré mitt,
launin koma síðar,
fái dulist fjöregg þitt
fálu Mávahlíðar.

Móðurástar máttug sól
mildar kalda hjarnið.
Freistar lengst að finna skjól
fyir kæra barnið.

Hér varð engu hraðla breytt,
hjálp, sem orkað gæti.
Fylgsni nýttist aðeins eitt
undir Kötlu sæti.

Lítið þarna leyndist flet,
lokað bláu tjaldi.
Svanni þangað soninn lét,
síst þótt kæmi að haldi.

Heyrði nú frá húsastétt
hreim af raddablaki.
Inn var síðan þröngvast þétt
þungu fótataki.

Bægifæti borið fljóð,
bólgið grimmd og þykkju,
fyrir manna flokknum tróð
faldin blárri skikkju.

Hér var ójafnt hervaldslið,
hjálp var ekki að dreyma.
Enginn Kötlu lagði lið,
lítt var manna heima.

Styrjar-Gríður stefnulaust,
studd af leiðarnautum,
höfuð Kötlu heiftug laust
hafselsfeldi blautum.

Kötlu gerðist örðug önd
undir skinni Gríðar,
samt 'ún ekki hreyfði hönd,
hugprúð fyrr og síðar.

Sonur hennar, fundinn fljótt,
fjötrum var þá strengdur.
Sagnamálið segir ljótt:
Síðar var 'ann hengdur.

Áður en Katla kvaddi heim
kvalin grjóti þungu,
forspár orð með finnskum hreim
féllu af hennar tungu:

"Sé ég í húmi sýnir.-
Sannast draumarnir mínir.
Bölvaldur ykkar bíður
beggja, Arnkell og Gríður.

Niður þú nösum stingur
náttsvarti Mávhlíðingur.
Allir, sem þátt hér eiga,
ógæfudrykkinn teyga.

Fagnið ei fölskum sigri
fjandmannahópur digri.
Læsið í ljósu minni
lífsorð mín hinsta sinni.

Heyrið nú skapahljóminn,
harðan og kaldan dóminn,
hróp minnar heitu vonar:
Hefnt verður Kötlu-sonar."

Kötlu galdraklækjarót
krota fjaðrapennar.
Þó er dekkra myndamót
meginfénda hennar.

Fyrir þessi fólskumorð
fráleitt sakir bættust.
Hennar síðstu andlátsorð
örugglega rættust.

Staka:
Tældur var ég tvítugur,
tryggða gullið mélað.
Þegar ég var þrítugur,
þrjár ég hafði vélað.

Jóhannes Sigurðsson

fæddist á Neðstalandi 12. júní 1876. Foreldrar hans voru Sigurrós Sigurðardóttir og Sigurður Mikaelsson Árnasonar skálds á Skútum í Glæsibæjarhreppi. Jóhannes var föðurbróðir Þorleifs á Hamri.

Kona Jóhannesar var Guðný Jónsdóttir (f. 9. ágúst 1880, d. 16. júní 1976). Hún var ættuð úr Eyjafirði en ólst upp frá sjö ára aldri á Þverá í Öxnadal. Þau giftu sig 31. desember 1899 og voru í vinnumennsku á Þverá til vorsins 1901, en fengu þá til ábúðar jörðina Hóla og bjuggu þar til vors 1908, er þau fluttust að Engimýri. Vorið 1934 fluttust þau svo að Neðri-Vindheimum á Þelamörk, bjuggu þar í eitt ár, en þá tók Jóhannes sonur þeirra við búskapnum en þau dvöldu þar fram á sjötta áratuginn er þau fluttu til Akureyrar. Jóhannes dó 7. október 1959. Grein um hann má finna í Tímaritinu Súlum 1989.

Minni samgangur á milli bæja á Þelamörkinni en í Öxnadal:
Hver með sinni baugabjörk
býr og lætur nægja,
það er ekki á Þelamörk
þotið á milli bæja.

Þessi vísa er stundum höfð öðruvísi, þ.e. að fyrriparturinn er seinnipartur og öfugt:

Það er ekki á Þelamörk
þotið á milli bæja.
Hver með sinni baugabjörk
býr og lætur nægja.

Vorvísur:
Víkja um síðir verða skalt
vetrartíðin svala.
Vorið blíða vekur allt,
vermir hlíð og bala.

Sólin háum himni frá
hlýju stráir víða.
Blómin smáu ekru á
öll úr dái skríða.

Roðna drangar, rósin grær
rjóð á vanga tíðum.
Strýkur fangið blíður blær,
blómin anga í hlíðum.

Þá er yndi út að sjá
allt í lyndi falla.
Græna rinda, geiminn blá,
geisla á tinda falla.

Andans sjóður auðgast þá,
angar gróður víða.
Hlusta fljóð og firðar á
fuglaóðinn blíða.

Eygló blíða yljar lund,
ei þarf kvíða barið.
Fíflar prýða græna grund.
Gott er tíðarfarið.

Enginn kvarta ætti þá,
ekki er margt til baga.
Viðkvæmt hjarta værð mun fá,
vors um bjarta daga.

Árdagsstundin yljar brá,
ama úr lundu togar.
Blómin grundu glitra á,
glampa sund og vogar.

Hreiðrið:

Mig langar til að eignast unga
eftir vetrarstríðið þunga,
en vor var kalt, ég verpti seint.
Bjó mér skýli í bolla lágum,
byrgði það með punti háum.
Að öllu var farið afar leynt.

Á eggjunum sat ég allan daginn,
allir hlutir gengu í haginn,
bóndinn færði í búið brauð.
Fann ég gróðurilminn anga,
okkur þótti gott til fanga,
nú var að taka af nógum auð.

Bærinn var á bóndans engi.
Búskapurinn stóð ei lengi.
Engum treysta manni má.
Sá ég karl á svæði ganga,
sveðju bar í mundu langa,
býli stefndi okkar á.

Hátt upp reiddi hann hrottatundur,
hreiðrið okkar skar í sundur,
hörmung var að horfa á.
Eggin sundur öll hann tætti,
ekki dregið var af mætti.
Aleigu missti ég mína þá.

Síðan hef ég sveimað víða,
sorgin ekki hjá vill líða,
get því hvergi fundið fró.
Illa búinn undir vetur,
enginn vill, né hjálpað getur.
Krókna hlýt í köldum snjó.

Vetur:
Ekki er sólaryl að fá
eða um skjól að tala.
Nöpur gjóla norðri frá
næðir um hól og bala.

Hylur móa, mel og börð,
mörgum óar viður.
Kerling góa er köld og hörð
kyngir snjóum niður.

Nú er tíðin heldur hörð,
horfin blíðan langa.
Alltaf hríðar, engin jörð,
allir á skíðum ganga.

Yfir næðir nakinn mel
norðan- skæður bylur,
foldar æðar frjósa í hel,
fönnin svæði hylur.

Hestar ráfa vítt um völl,
varla strá þeir taka.
Grösin dáin eru öll
undir bláum klaka.

Sjást á flóum svellin blá,
sölnuð gróin jörðin,
horfin lóa Fróni frá,
fölnuð móabörðin.

Nú er varla sól að sjá,
söngvar allir þegja.
Blessuð fjallablómin smá
blikna, falla og deyja.

Sumri hallar, svöl er tíð,
sólar varla nýtur.
Skreytir fjalla- freðna hlíð
feldur mjallahvítur.

Þoku hangir hríðin grá,
haglið vanga lemur,
hamradranga hrímar á,
haustið langa kemur.

Til lóunnar:
Lóan flýgur langt um daga,
ljóðin syngur gleðisnauð.
Hún er að kveðja heimahaga,
hreiðrið sitt og blómin dauð.

Dagar styttast, dimmar heldur,
dögg á kalda jörðu slær,
hlíðin gránar, hélan veldur,
haustið er að færast nær.

Þín á haustin sárt ég sakna,
sakleysinginn litli minn.
Það er sælt að sofna og vakna
sönginn fagra viður þinn.

Flýttu þér, það fer að snjóa,
ferð er löng um breiðan ál.
Þú kemur aftur kæra lóa,
kannske fyrir sumarmál.

Stökur frá efri árum:
Burt er æskurósin rjóða,
raunahrukkur falla á kinn,
lítið hefur líf að bjóða,
leiður finnst mér heimurinn.

Man ég æsku unaðsdaga,
þá allt mér ganga fannst í hag,
en til hvers er að kveina og klaga,
komið undir sólarlag?

Þrekið eytt og orðinn skar,
eg má þreyttur róla.
Allt er breytt sem áður var,
ekki á neitt að stóla.

Ellin þjakar á svo ber,
allt til baka læðist.
Óðum hrakar aumum mér,
engin staka fæðist.

Hárið grátt og gisið er,
geymist fátt á litið.
Æskumáttur óðum þver,
orðið smátt er vitið.

Síðustu vísur Jóhannesar:
Ósköp finnst mér lífið leitt,
lítið á að byggja.
Málið farið, augað eitt,
ekkert með að tyggja.

Orðinn hár er aldur minn,
allt fer guðs að vilja.
Hygg ég að í hinsta sinn
hér við munum skilja.

Jón Ólafsson

Gili

Í Baugaseli sést ekki sól í 5 mánaði á ári:
Í Baugaseli er ljómalaust,
lifir í dimmu vengi.
Sér þar ekki sól um haust,
svo er á vorin lengi.

Jósavin Arason

fæddur 1953, frá Auðnum, búsettur í Arnarnesi.

Síðsumars ljóð 2009
Húmar núna haustið að
hægir vindar líða,
skýin færast stað úr stað
stillt er haustsins blíða.

Í austri roða eru ský
engin snjór til fjalla,
upp er sólin rís á ný
og endurvekur alla.

Blámi himins bjartur er
bjartar stjörnur skína,
núna sjórinn sýnist mér
sinn fagra spegil sýna.

Í Öxnadal
Við Öxnadalinn dáum öll
dýrð þá er við sjáum
er glampar sól á fögur fjöll
frið í sálu fáum.

Hár er dranginn dalnum í
dulúð sína hefur,
ástarljóðin orti því
ástmögur er sefur.

Í hlíðum falla lækir létt,
leita ár til niður,
hafa ferðamenn nú frétt
að fram í dal er friður.

Sauðahjarðir sjást á beit,
sællegar og feitar.
Gjöfult er í gróðurreit,
gefur þeim er leitar.

Þó í dalnum fólk sé fátt
flestu áfram miðar,
hversdags lífið glettið grátt
gegnum aldir niðar.

Skírnarljóð
Þú borin ert að skírnarskál,
skírt er nafn þitt litli drengur.
Fölskvalaus er þín svo sál
silfurtær sem kristalstrengur.

Þú lifa skalt í tryggri trú
og treystu á hið góða.
Veldu lífsins bestu brú
og blessun kærleiks bjóða.

Þér jákvætt fylgi hugarfar
þá frjáls þú verður í sessi.
Og vertu indæll allstaðar
alltaf þig drottinn blessi.

Ýmsar tækifærisvísur

Ort við þorraborð
Hér við smökkum súrmat svið
sýrðan hval og punga.
Af öðru betra kýlum kvið
kátir af auknum þunga.

Nú skaltu eiga ástarfund,
oft með henni vaka.
Eiga núna nautna stund
í nefið úr henni taka.

Ólöf Sigurðardóttir

frá Hlöðum fædd árið 1857, dáin 1933

Í lyngmónum:
Í lyngmónum kúrir hér lóan mín,
hún liggur á eggjunum sínum.
- Nú fjölgar þeim, fuglunum mínum. -
Hve brjóstið er hreint og hver fjöður fín
og fegurð í vaxtarlínum.
Það fara ekki sögur af fólkinu því,
en fegurð þó eykur það landinu í,
í litla landinu mínu,
í hrjóstuga, litla landinu þínu og mínu.

Rósa Guðmundsdóttir

Væri ég tvítugs aldri á
og ætti von til þrifa,
mér ég óska mundi þá
að mega í Flatey lifa.

Salbjörg Helgadóttir

Svíra og Ásláksstöðum.

Salbjörgu dreymdi rétt fyrir fyrri heimsstyrjöldina 1914-1918, að maður kæmi á glugga og mælti fram vísu þessa:
Hefst nú sögn um systur tvær;
sárt er að bera gjöldin:
Sigrún grætur, Hildur hlær;
hún á að taka völdin.

Sigurborg Björnsdóttir

frá Barká fædd 1878, dáin 1967, systir Friðbjörns í Staðartungu

Um innheimtumann:
Settu upp hattinn, hnepptu frakkann,
hafðu á þér fararsnið.
Mér finnst betra að horfa í hnakkann
heldur en sjá í andlitið.

Sigurborg um sjálfa sig:
Kringum mig var klaki og hjarn,
hvergi yl að finna,
Ég var ekkert óskabarn
átthaganna minna.

Gervivara:
Áhyggjunum bylti ég bara
botnlausan í gleymskuhyl.
Þótt gleðin reynist gervivara
gott er meðan hún er til.

Svefn:
Svefninn er svo svalandi,
svefninn huggun veitir,
svefninn eyðir sorginni,
svefninn öllu breytir.

Úr kuldanum:
Sá, sem kannar kuldann hér
kannski verður feginn,
ef hann fær að orna sér
við eldinn hinumegin.

Sigurður Frímannsson

frá Garðshorni, Þelamörk fæddur 10. júlí 1948, dáinn 27. desember 2007

Yrkisefnið sótt til vinnufélaga, Jóns Helga Jónssonar laugarvarðar og sportveiðimanns, og þekkts veiðisvæðis í Hörgársveit, þ. e. Bægisárfossanna og Öxnadalsárinnar. Þetta var fyrsta kvæði Sigurðar.

Í veiðiferð
Útiveran ólman hrífur,
í Öxnadalinn karl sig drífur,
við Bægisárfossinn birtist Jón.
Í fögrum hvammi létt sér leikur,
að litlum fossi gengur keikur.

Hugfanginn drenginn heillar sjón.
Í lygnum hylnum leynist branda,
ei lengi verður hann í vanda
á stöngina bindur flugu fljótt.
Af bakka strax er best að kasta,
brátt hann þreytir eina fasta,
að landa henni lánast skjótt.

Við ána dvelur hann daga langa,
dalurinn hugann nær að fanga,
í minningunni sá mestur er.
Til okkar kemur hann endurnærður,
af ást á landinu býsna hrærður.
Og norður að veiða sem fyrst hann fer.

Á vordögum árið 2000.

Sigurður Sigurðsson

f. 1774, d. 1862

Prestur á Bægisá 1820-1830. Foreldrar: Sigurður Sigurðsson að Skipalóni og k.h. Elín Tómasdóttir. Stúdent úr Hólaskóla 1797. Varð aðstoðarprestur á Völlum 1804-1811. Fékk Bægisá 1820, Reynivelli 1830, og síðar Auðkúlu árið 1843. Lést í Litladal Hún. Hann var vel að sér og skáldmæltur. Heimild: Íslenskar æviskrár IV, bls. 260.

Heyin mæna hátt við ský.
Hlíð er væn og Kúla græn.
Verkstjórn Árna veldur því
vella glær og prestsins bæn.

Skúli Magnússon

F. 1911, d. 1986. Kennari á Akureyri. Ólst upp í Hátúni (nú hluti af Auðbrekku) og síðar í Skriðu. Hann var snemma hagmæltur og skáldmæltur, en lagði þá iðju að mestu niður og fátt er því handbært eftir hann.

Við mennina talar tíminn,
tefjum ekki, ég fer.
Bíðið fugla og blóma,
en bíðið ei eftir mér.

---------

Sonur Skúla er Magnús, f. 1939, læknir í Reykjavík. Eftir hann eru þessar vísur:

Heimþrá Norðlendings:
Hrygga og glaða um veröld vítt
vetrar baðar sólin
en hugann laða heldur lítt
höfuðstaðarjólin.

Sléttubönd:
Brellinn vindur hvæsir hátt,
hreykjast tindar fjalla,
svellin lindir binda brátt,
blindar girndir kalla.

Heimþrá II:
Utanlands ég ekki
uni mér,
engir sem ég þekki
eru hér.

Íslenskur tregi:
Sit ég að töpuðu tafli um haust
og trega mín færi - og fé.
Allt fram streymir endalaust
eins og ekkert sé.

Játning:
Þótt hvert mitt áform auðvitað sé
mjög alvarleg meint,
er það ýmist, því miður, ótímabært
ellegar orðið of seint.

Stefán Valgeirsson

Auðbrekku, fæddur 20. nóvember 1918, dáinn 14. mars 1998.

Í þingveislu:
Ingólfur á Hellu hefur
hátt, og þykist öllu ráða,
undan honum Gylfi grefur
gröf, sem nægir fyrir báða.

Þegar Þorsteinn Pálsson myndaði ríkisstjórn, snemma í júlí 1987, orti Stefán:
Ekki gat það verið verra;
valdið fært í hendur krata,
og Þorsteinn Pálsson hæsti herra;
hörmung, hvað þeir Framsókn plata!

Sveinn Jóhannsson

Flögu

Sveinn var staddur á uppboði. Þar var maður, hraðkvæður mjög, en þótti vera bullari. Lét hann mikið yfir sér og orti óspart níð og kerskni um uppboðsgesti. Þá kvað Sveinn:
Ropar þú með rembið skap,
rápar meir en leyfir táp.
Opið stendur gómagap;
glápa menn á kvæða snáp.

Tilefni óþekkt:
Ágirnd lúður, líður þraut
lasta-júði grófur.
Ganar snúðugt glæpabraut
gamall búðarþjófur.

Þorleifur Rósantsson

Þorleifur var fæddur á Efstalandi í Öxnadal 1. febrúar 1895, sonur hjónanna Guðrúnar Bjarnadóttur og Rósants Sigurðssonar. Þorleifur ólst upp á Efstalandi og átti þar heima til ársins 1917 þegar fjölskylda hans fluttist að Hamri á Þelamörk. Þar tók Þorleifur við búi árið 1925 og bjó til æviloka 17. júlí 1968.

Ítarlega grein um Þorleif á Hamri og kveðskap hans er að finna í Tímaritinu Súlum 1990. Einnig er birt ljóð eftir hann í Tímaritinu Súlum 1988.

Á ferð niður Öxnadal:
Nú er indæl blessuð blíða
brennivínið drekka skal.
Kátir sveinar klárum ríða
kæran fram í Öxnadal.

Sú eina:
Eina hlýt ég elska og þrá,
við aðrar lítið braska.
Heitir ítur auðar-Gná
ákavítisflaska.

Kristján frá Djúpalæk var með þáttinn Gull í tá í vikublaðinu Verkamanninum á Akureyri og bað Þorleif um vísur í þáttinn. Þorleifur svaraði:
Ljóðagull ég ekkert á
né önnur þvílík mæti.
En látið þig hafa leir í tá
Leifi kannski gæti.

Var að rista torf þegar menn, sem áttu leið framhjá, komu til hans og buðu honum að drekka með sér, en hann var of þreyttur fyrir drykkju:
Fyrir endann ei má sjá
illa ég stend að vígi
til að lenda lúinn á
landakennderíi.

Til mánans:
Máni karl á svipinn súr,
sinnir dagsins boðum,
er að varpa eftir dúr
af sér rekkjuvoðum.

Gægist andlit æði ljótt
undan hvítu skýi.
Hefurðu laxi lent í nótt
á landakenndiríi.

Guðmundur Snorrason frá Steðja á Þelamörk reyndi mikið að koma saman vísum, en gekk brösulega að mati Þorleifs:
Andagift og orðagnótt
illa manninn skorti.
Með harmkvælum á hálfri nótt
heila vísu orti.

Guðmundi líkaði vísan illa svo Þorleifur gerði bragarbót:
Andagift og orðagnótt
ekki manninn skorti.
Án harmkvæla á hálfri nótt
heila vísu orti.

Vikublaðinu Íslendingi sagt upp:
Ég af Lending lítt er hrifinn,
lestur enda þann.
Útgefendum óupprifinn
endursendi hann.

Fleygar stundir
Djúpt ég teyga ið dýra vín,
dylst þó geigur undir.
Ljúft í veigum ljósblik skín,
líða fleygar stundir.

Loga sund um lágnættið,
litkast grundin fríða.
Vinafunda fögnuð við
fleygar stundir líða.

Brosir strindi, loft og lá,
leistu myndir fegri?
Nótt er synd að sofna frá
svona yndislegri.

Næturferð:
Húmar að og hallar degi,
herðir napran veðrahvin.
Lýsa mér á mjallarvegi
mánaljós og stjörnuskin.

Til Öxnadals:
Er hækkar sól á heiðum vorsins stig
og hlýir geislar lífga svörðinn kalinn,
ég get ekki að því gert, þá langar mig
á gamlar slóðir fram í Öxnadalinn.

Þótt kunningjarnir séu flestir frá
og fækki gömlu endurminningonum,
mig dregur fram í dalinn dulin þrá,
mig dreymir best og ljúfast enn hjá honum.

Stökur:
Aurum kom ég æ í lóg,
er það sýnt með rökum.
Eg á bara af einu nóg,
illa gerðum stökum.

Þar ég aldrei bý við brest,
þótt bú mitt kreppan skerði,
en þær eru eins og annað flest
ekki í miklu verði.

Þær drýgja hvorki dagleg störf,
né draga úr þeim til muna,
svo á því sviði er engin þörf
að auka framleiðsluna.

Lífsins góða gjöf er ein
að geta mikið unnið,
en mér hefur ekki í merg og bein
máttur til þess runnið.

Lífsmátinn:
Fullur ég sofna og fullur upp rís
og fullur mig lengst mun gleðja,
fullur ég ralla og flakka kýs
og fullur mun heiminn kveðja
við auða dýkið sem aldrei frýs
fyrir utan og neðan Steðja.

Á vegamótum:
Eg hér nú við ykkur skil,
aðrar slóðir kanna,
og vermi mig við unaðsyl
endurminninganna.

Stef:
Ljóðasrengur
stirður brestur
stopult gengur það.
Ekki lengur léður frestur
letin þrengir að.
Á aftni hljóðum
svefn mig sækir
sigrar ljóðaþrótt.
Þorna óðum
andans lækir.
Amen. Góða nótt.

Þorsteinn Valgeirsson

F. 25. mars 1921 á Auðbrekku í Hörgárdal, dáinn 24. nóvember 1980. Búfræðingur og búfræðikandidat frá Hvanneyri. Starfað um tíma sem ráðunautur hjá Búnaðarfélagi Íslands og síðar við verslunar- og skrifstofustörf í Reykjavík.

Ort fyrir miðja 20. öld þegar bílar voru óvíða til sveita. Tveir ungir og ógiftir sveitapiltar biðu bílstjórans Pálma til að fara á ball, en hann birtist ekki.
Einn í draumi maður má
meyjum eftir fálma.
Svona fór um sjóferð þá,
við sáum aldrei Pálma.

Þórir Valgeirsson

Auðbrekku, fæddur 1922, dáinn 1987.

Hvað er líkt með fegurðarsamkeppni kvenna og kúasýningu:
Með þeim fátt mér svipað sýnist
sem ég þekki.
Beljan vegna kosta krýnist,
en konan ekki.

Aðferð sú er illa ræmd
og andúð vakin.
Konan er í klæðum dæmd
en kýrin nakin.

Önnur hlýtur alheims gæði
og atlot vina.
Strax er pantað sérstakt sæði
og sett í hina.

Hártíska ungu mannanna:
Hári síðu hrósa ég fús,
sem hrausta prýðir drengi,
á meðan fríð og lífsglöð lús
loðið skríður engi.

Góði vinur:
(Ort til Steindórs Guðmundssonar, Þríhyrningi, á fimmtugsafmæli hans 28. febr. 1955)

Að hafa lifað hálfa öld
er hreint ekki svo mikið.
En til þín mun ég koma í kvöld,
karl minn, fyrir vikið.
Á liðin ár skal líta nú
og lífga geymda minning.

Í vöggu ég, en vaxinn þú,
var hin fyrsta kynning.
Alltaf síðan eigum við
ótal stundir saman.
Við höfum starfað hlið við hlið,
hryggst og vakið gaman.

Í minning dögum fornum frá
er flest sem kætir geðið.
Við höfum fundist, flogist á
og fjölda af vísum kveðið.
Það er eins með þig og mig
og þykir naumast skrýtið.

Við höfum okkar ævistig
eigrað króka lítið.
En við höfum fylgt þeim forna sið,
sem flestu er meira virði,
að hvor vill öðrum leggja lið
og létta hinum byrði.

Að lokum vil ég þakka þér,
en þó með nokkrum trega,
þá hálfu öld sem horfin er
heldur skyndilega.
Gæfuljósið lífsins veg
lýsi þér til enda.

Halli, Anton, Halla og ég
hjartans kveðju senda.